Een probleem in de buik kan ergens anders beginnen dan waar je de klachten voelt. En soms ontstaat er vervolgens een tweede probleem, dat het eerste weer beïnvloedt.
Stel: een vrouw heeft heftige buikpijn. Bij het onderzoek wordt gedacht aan een probleem met de baarmoeder. Tegelijkertijd heeft ze last van verstopping. Soms gaat ze dagen niet naar het toilet.
Zijn dat twee afzonderlijke problemen? Of kunnen ze met elkaar te maken hebben?
Dat is precies de vraag die je moet stellen wanneer je niet alleen naar een klacht kijkt, maar naar het functioneren van het hele lichaam.
1. Hoe kan een probleem met de baarmoeder verstopping veroorzaken?
Laten we beginnen met de anatomie.
De baarmoeder, de blaas en het laatste deel van de dikke darm liggen dicht bij elkaar in het bekken. Het zijn geen afgesloten kamers met meters ruimte ertussen. Ze delen letterlijk dezelfde beperkte ruimte.
Wanneer de baarmoeder groter wordt, bijvoorbeeld door vleesbomen (myomen), kan deze druk uitoefenen op omliggende organen. Afhankelijk van de grootte en de plaats kan zo’n vleesboom tegen de endeldarm of de dikke darm drukken.
Wat gebeurt er dan?
- De doorgang van ontlasting kan worden bemoeilijkt.
- Het legen van de darm kan lastiger worden.
- Er kan een gevoel van druk, volheid of pijn in de onderbuik ontstaan.
- De stoelgang kan veranderen.
Vleesbomen kunnen dus zowel bekkenpijn als verstopping veroorzaken. Dat is een bekende medische mogelijkheid. Niet iedere vleesboom veroorzaakt klachten; de grootte en vooral de locatie spelen een rol.
Bronnen: Cleveland Clinic en Mayo Clinic.
2. Maar het kan ook andersom: wat kan verstopping veroorzaken?
Stel nu dat de verstopping niet door de baarmoeder wordt veroorzaakt, maar ergens anders begint.
De darm transporteert de inhoud door middel van gecoördineerde spierbewegingen. Dat proces heet peristaltiek. Wanneer de ontlasting te langzaam door de dikke darm beweegt, wordt er meer water aan onttrokken. De ontlasting wordt droger, harder en moeilijker uit te scheiden.
Dat kan verschillende gevolgen hebben:
Druk en uitzetting. Opgehoopte ontlasting kan een vol gevoel, een opgezette buik en buikpijn veroorzaken.
Druk op omliggende organen. Een sterk gevulde endeldarm kan bijvoorbeeld druk op de blaas geven. Sommige mensen krijgen daardoor ook problemen met plassen.
Belasting van de bekkenbodem. Langdurig persen verhoogt de druk op de bekkenbodem. Dat kan bestaande problemen met de ondersteuning of coördinatie van de bekkenbodem verergeren.
Een vicieuze cirkel. Pijn kan ervoor zorgen dat iemand bewegingen vermijdt of het toiletbezoek uitstelt. Daardoor kan de verstopping verder toenemen, waardoor de pijn opnieuw erger wordt.
Verstopping kan dus zelf een bron van klachten worden en andere functies beïnvloeden. Maar dat betekent niet automatisch dat verstopping ook een eventuele aandoening van de baarmoeder veroorzaakt.
Bronnen: NIDDK, Mayo Clinic en NIH.
3. En dan wordt het interessant: wat als beide elkaar beïnvloeden?
Stel dat er een probleem in het bekken bestaat waardoor de stoelgang moeilijker verloopt. De ontlasting hoopt zich op, de buik zet uit en de pijn neemt toe.
Door de pijn beweegt iemand minder. Misschien eet of drinkt ze minder, of stelt ze een toiletbezoek uit. Sommige pijnstillers kunnen bovendien verstopping verergeren, met name opioïde pijnstillers.
Zo kunnen verschillende factoren elkaar versterken.
Maar let op: er kunnen ook twee problemen naast elkaar bestaan zonder dat het ene het andere heeft veroorzaakt. En soms is er een derde oorzaak die beide klachten verklaart.
Dat onderscheid is belangrijk.
Samen voorkomen is niet hetzelfde als elkaar veroorzaken. Maar wanneer klachten samen voorkomen, is het verstandig om te onderzoeken of er een verband bestaat.
4. Waarom je niet alleen naar de plek van de pijn moet kijken
Dit is waar mijn manier van kijken naar gezondheid begint.
Ik wil weten waar iemand klachten ervaart, maar ik wil ook begrijpen hoe de verschillende onderdelen met elkaar samenhangen.
Waar zit de pijn? Hoe functioneert de darm? Hoe is de stoelgang veranderd? Zijn er problemen met plassen? Is er een relatie met de menstruatie? Welke medicijnen worden gebruikt? En wat is er al onderzocht?
Dat zijn geen overbodige vragen. Ze kunnen helpen om het totaalbeeld beter te begrijpen en om te bepalen welk onderzoek of welke ondersteuning passend is.
Daarbij is één ding essentieel: heftige, aanhoudende buikpijn mag niet worden afgedaan als alleen een verstopping. Er moet ook worden onderzocht of er bijvoorbeeld sprake is van een obstructie, een gynaecologische aandoening of een andere oorzaak die medische behandeling vereist.
5. De les: het lichaam werkt niet in losse vakjes
We zijn gewend om organen afzonderlijk te benoemen: de baarmoeder, de darm, de blaas.
Dat is handig voor onderzoek en behandeling. Maar in het levende lichaam functioneren ze binnen één anatomisch, mechanisch en neurologisch geheel.
Een probleem op de ene plek kan gevolgen hebben op een andere plek. Soms ontstaat er een keten van klachten. Soms versterken twee problemen elkaar. En soms blijken klachten die op elkaar lijken toch verschillende oorzaken te hebben.
Daarom is mijn vraag niet alleen:
Waar doet het pijn?
Maar ook:
Wat kan hier aan de hand zijn, welke processen beïnvloeden elkaar en wat moeten we onderzoeken om dat te begrijpen?
Want als je alleen kijkt naar de plek waar iemand pijn heeft, kun je belangrijke verbanden missen.
En als je verbanden ziet, moet je ze vervolgens wel toetsen. Niet alles wat logisch klinkt, is automatisch de oorzaak.
Dat is voor mij de essentie van Herstel Geneeskunde: niet zomaar een symptoom bestrijden, maar zorgvuldig kijken naar de mens, de omstandigheden en de samenhang — en ondertussen niet vergeten wat medisch onderzocht moet worden.
De kern van het praktijkverhaal
Het sterkste voorbeeld is de wisselwerking tussen drie dingen:
1. Een mogelijke oorzaak
Een vergrote baarmoeder of vleesboom kan druk uitoefenen op de darm en zo verstopping veroorzaken.
Cleveland Clinic
2. Een gevolg dat zelf klachten geeft
Verstopping kan leiden tot buikpijn, een opgezette buik en druk op andere structuren.
NIDDK
3. Een zichzelf versterkend patroon
Pijn, minder bewegen, bepaalde medicijnen en moeilijker ontlasten kunnen elkaar beïnvloeden. Dat kan de klachten verergeren zonder dat daarmee de oorspronkelijke oorzaak vaststaat.
Mayo Clinic
En de belangrijkste nuance bij deze specifieke vrouw: zolang niet duidelijk is wat de oorzaak van haar buikpijn is, kunnen we niet stellen dat de baarmoeder de verstopping veroorzaakt of andersom. Dat is precies waarom verder onderzoek nodig blijft. Bij heftige aanhoudende buikpijn in combinatie met verstopping is medische beoordeling noodzakelijk; bij ernstige of toenemende pijn, braken of geen ontlasting én geen windjes is spoedbeoordeling aangewezen.