NU!
Instant gratification, delayed gratification en de merkwaardige deal die je iedere dag met jezelf sluit
Je kent het wel.
Je neemt je voor om vanavond vroeg naar bed te gaan.
Maar eerst nog even je telefoon.
Je zou eigenlijk gaan wandelen.
Maar het regent.
Je wilde vandaag wat gezonder eten.
Maar ja… die koekjes lagen er al.
En je zou écht minder op je telefoon kijken.
Maar er kwam een berichtje.
Dus je kijkt.
En voor je het weet ben je 25 minuten verder.
Welkom in de wereld van instant gratification.
Oftewel:
ik en mijn beloning NU.
Je brein is er dol op
Dat heeft niets te maken met dat je “zwak” bent.
Je brein is namelijk gebouwd om te reageren op beloning.
Daar speelt onder andere dopamine een belangrijke rol in. Dopamine is niet simpelweg het stofje van geluk, zoals het soms wordt voorgesteld. Het speelt een grote rol bij motivatie, verwachting, leren en het gericht zijn op iets wat mogelijk een beloning oplevert.
En een beloning die nu komt, is voor je brein nogal overtuigend.
Een koekje ligt hier.
Een wandeling over drie maanden fitter zijn niet.
Een filmpje is er nú.
De voordelen van een goede nachtrust zijn morgenochtend.
Een berichtje geeft nú iets. Nog een berichtje (of filmpje.. is … leuk spannend
Een sterker, fitter lichaam bouwen kost weken en maanden.
En daar zit een probleem.
Ons brein kan uitstekend verlangen naar NU.
Maar gezondheid speelt zich voor een groot deel af in LATER. En word(t) toch nu
(In)De supermarkt van het leven
Stel je voor dat je brein door een supermarkt loopt.
Overal staan aanbiedingen.
📱 Kijk even! Hier
🍫 Lekker! (voor straks nu of later)
☕ Koffie?
🛋️ Ga lekker zitten.
📺 Nog één aflevering.
🛒 Je verdient dit.
Alles is direct beschikbaar.
En ondertussen loopt er ergens achter je een andere versie van jezelf.
Die zegt:
“Ik zou eigenlijk wat meer willen bewegen.”
“Ik wil beter slapen.”
“Ik wil van die vermoeidheid af.”
“Ik wil mijn gewicht beter onder controle krijgen.”
“Ik wil me gewoon weer eens goed voelen.”
Dat is de merkwaardige situatie waarin veel mensen terechtkomen.
De persoon van vandaag maakt de keuzes.
De persoon van morgen krijgt de rekening óf de beloning.
En daar begint de reis
Misschien herken je jezelf hierin.
Niet omdat je niets weet.
Integendeel.
Je weet waarschijnlijk al behoorlijk veel.
Je weet wat gezond eten is.
Je weet dat bewegen goed is.
Je weet dat slaap belangrijk is.
Je weet dat stress niet bepaald helpt.
Misschien heb je zelfs al van alles geprobeerd.
En toch lukt het niet om het blijvend vol te houden.
Dan ontstaat gemakkelijk de conclusie:
“Ik heb gewoon meer discipline nodig.”
Maar misschien is dat helemaal niet het echte probleem.
Misschien probeer je al die tijd een ingewikkeld systeem te besturen met één knop:
WILSKRACHT.
Maar wat als we het anders bekijken?
Wat als je niet hoeft te vechten tegen jezelf?
Wat als je eerst eens gaat kijken wat jouw systeem eigenlijk aan het doen is?
Wanneer krijg jij trek?
Wanneer zoek je je telefoon?
Wanneer ga je op de bank?
Wanneer ben je moe?
Wanneer wordt bewegen ineens “te veel”?
Wanneer eet je terwijl je eigenlijk geen honger hebt?
Wanneer lukt gezond leven wél?
En wanneer absoluut niet?
Dat zijn geen onbelangrijke details.
Dat is informatie.
Want iedereen heeft zijn eigen puzzel.
Omdat de ene mens de andere niet is
De één wordt wakker en springt uit bed.
De ander voelt zich al moe voordat de dag begonnen is.
De één eet omdat hij honger heeft.
De ander eet omdat het vier uur is.
De één kan zonder moeite stoppen met snoepen.
De ander lijkt iedere avond door een onzichtbare magneet naar de keukenkast te worden getrokken.
De één slaapt slecht omdat hij te laat op zijn telefoon zit.
De ander zit op zijn telefoon omdat hij slecht slaapt.
En weer iemand anders heeft vooral een lichaam dat al maanden of jaren op scherp staat.
Dus nee.
Er is niet één knop.
En waarschijnlijk ook niet één perfecte route.
Eerst begrijpen? Dan veranderen?
Dat is misschien wel een van de belangrijkste verschillen tussen:
“Ik moet gezonder leven.”
en
“Ik wil begrijpen wat mij tegenhoudt om beter te worden.”
Dat tweede is een heel andere vraag.
Dan kijk je niet alleen naar eten.
Niet alleen naar bewegen.
Niet alleen naar gewicht.
Niet alleen naar slaap.
Je kijkt naar het geheel.
Lichaam.
Brein.
Zenuwstelsel.
Gedrag.
Omgeving.
Energie.
Herstel.
En vooral naar de verbinding ertussen.
We Connect the Dots.
En dan wordt NU toch wel interessant
Want misschien moeten we niet proberen om iedere onmiddellijke beloning uit je leven te verwijderen.
Dat gaat waarschijnlijk niet werken.
En het hoeft ook niet.
Het wordt veel interessanter wanneer je leert om de gezonde keuze zelf een onmiddellijke beloning te laten worden.
Je gaat wandelen.
Niet alleen omdat je over zes maanden fitter wilt zijn.
Maar omdat je na tien minuten al merkt:
“Hé… mijn hoofd wordt rustiger.” Of toch wel fijn
Je eet een goede maaltijd.
Niet alleen omdat je over drie maanden iets op de weegschaal wilt zien.
Maar omdat je daarna merkt:
“Ik zit eigenlijk gewoon lekker vol.” Het Nederlandse woord Voldaan
Je legt je telefoon weg.
Niet alleen voor je nachtrust.
Maar omdat je weer ruimte in je hoofd kan voelen. Of rustiger word
Je gaat op tijd naar bed.
Niet alleen omdat slaap gezond is.
Maar omdat je morgen wakker wordt en denkt:
“Kijk. Dít voelt beter.”
Dan verandert de rekensom.
Je hoeft niet alleen NU op te offeren voor LATER.
Je krijgt iets NU én LATER.
kleine winst
En misschien is dat wel waar echte verandering begint.
Niet met:
“Vanaf maandag wordt alles anders.”
Maar met:
“Wat kan ik vandaag één procent beter doen?”
Een wandeling.
Een betere maaltijd.
Tien minuten eerder naar bed.
Even naar buiten.
Een moment zonder telefoon.
Een keuze waarbij je niet automatisch doet wat je altijd doet.
Klein.
Bijna belachelijk klein.
Maar je brein krijgt nieuwe informatie:
hé… dit voelt eigenlijk goed. mooi
En dat is belangrijk.
Want uiteindelijk wil je niet voortdurend jezelf dwingen.
Je wilt dat je systeem steeds meer leert:
dit is goed voor mij.
En misschien is dat wel Beter Worden
Niet een vaste route die voor iedereen hetzelfde is.
Niet een dieet.
Niet nóg een lijstje met dingen die je moet doen.
Maar beginnen met begrijpen.
Waar sta je?
Wat gebeurt er?
Wat houdt je tegen?
Wat helpt?
Wat kan jouw lichaam op dit moment aan?
En wat is de volgende kleine stap die werkelijk bij jou past?
Want herstel heeft misschien geen vaste route.
Het heeft wél voorwaarden.
En als je die voorwaarden steeds beter gaat invullen, kan er iets moois gebeuren.
Dan hoef je niet meer iedere dag te vechten tegen de persoon die je vandaag bent.
Je gaat samenwerken met de persoon die je morgen wilt zijn.
En misschien is dat uiteindelijk de mooiste vorm van delayed gratification:
iets goeds doen voor jezelf van morgen…
waar je jezelf vandaag al een beetje beter door voelt.
Beter worden begint niet altijd met harder je best doen.
Soms begint het met begrijpen waarom je brein steeds “NU!” roept.