Over goede voornemens, innerlijke tegenwerking en de merkwaardige kunst om jezelf in de weg te zitten.
“Ik wil afvallen.”
“Prima!”
“Maar ik wil niet minder eten.”
“Oké…”
“En ik wil ook niet meer bewegen.”
“Hmm.”
“En ik wil al helemaal niet dat iemand mij vertelt wat ik moet doen!”
Tja. Dan hebben we een probleem. Of eigenlijk: we hebben weerstand.
En het grappige is: je wilt iets veranderen, maar je wilt tegelijkertijd niet veranderen wat daarvoor nodig is.
Welkom in de wondere wereld van het menselijke niet-willen.
Ik wil. Ik wil niet. Ik wil… toch niet?
Je kent het waarschijnlijk wel.
Je wilt fitter worden, maar je hebt geen zin om te sporten.
Je wilt gezonder eten, maar die koekjes zijn nu eenmaal lekker.
Je wilt eerder naar bed, maar er is nog één aflevering.
Je wilt minder stress, maar je agenda zit alweer vol.
Je wilt verandering, zolang je er niets voor hoeft te veranderen.
En nee, dat betekent niet dat je lui bent. Het betekent ook niet dat je geen discipline hebt. Het is een aanwijzing dat er meerdere wensen, gewoonten en belangen tegelijkertijd spelen.
Een deel van jou wil naar A. Een ander deel wil vooral blijven waar het is.
En daar begint het interessante gedeelte.
De eerste weerstand: ik wil het resultaat, niet de route
We willen vaak wel de bestemming, maar niet de reis.
We willen een gezond lichaam, maar niet altijd de gewoonten die daarbij horen.
We willen rust in ons hoofd, maar blijven ondertussen alles overdenken.
We willen meer energie, maar gaan soms door tot we erbij neervallen.
Dat is begrijpelijk. Het resultaat klinkt aantrekkelijk. De inspanning die ervoor nodig is, voelt vaak minder aantrekkelijk.
Ons brein is bovendien goed in het herkennen van bekende patronen. Wat vertrouwd is, kost vaak minder moeite dan iets nieuws. Een gewoonte veranderen vraagt aandacht, inspanning en herhaling.
Daarom kan een verandering die je bewust graag wilt, toch weerstand oproepen.
Je kunt iets graag willen en er tegelijkertijd tegenop zien.
Die twee sluiten elkaar niet uit.
Sterker nog: je kunt oprecht gemotiveerd zijn én oprecht geen zin hebben.
Dat is geen karakterfout. Dat is een mens.
De tweede weerstand: ik wil het wel, maar niet nu
Maandag begin ik.
Na mijn feestje.
Na de vakantie.
Als het wat rustiger is.
Als ik meer energie heb.
Als ik er klaar voor ben.
En zo wordt later een bijzonder comfortabele plek. Je hoeft er niets te doen, want je bent er nog niet.
Maar er zit een addertje onder het gras.
Als je wacht tot je zin hebt, kan het gebeuren dat je heel lang blijft wachten. Zin is namelijk geen betrouwbare voorwaarde voor actie.
Soms komt de motivatie pas nadat je begonnen bent.
Je hebt geen zin om te wandelen. Je trekt toch je schoenen aan. Na tien minuten ben je blij dat je gegaan bent.
Je hebt geen zin om die ene lastige taak te doen. Je begint vijf minuten. Daarna blijkt het ineens minder ingewikkeld dan je dacht.
Je hoeft dus niet altijd eerst anders te voelen om iets anders te doen.
Soms verandert je gevoel doordat je iets anders doet.
Niet altijd. Niet vanzelf. Maar vaak genoeg om het uit te proberen.
De derde weerstand: ja, maar…
Dit is een bijzondere.
Je krijgt een suggestie en nog voordat de ander is uitgesproken, heeft je brein het antwoord al klaar.
“Ja, maar ik heb geen tijd.”
“Ja, maar dat werkt bij mij niet.”
“Ja, maar ik heb alles al geprobeerd.”
“Ja, maar mijn situatie is anders.”
En weet je? Soms heb je gewoon gelijk.
Er zijn echte beperkingen. Gezondheidsproblemen, financiële zorgen, werk, mantelzorg, pijn, vermoeidheid en omstandigheden waar je niet zomaar omheen kunt.
Niet iedere tegenwerping is weerstand. Soms is het informatie die serieus genomen moet worden.
Maar soms is ja, maar ook een automatische manier om een mogelijkheid af te sluiten voordat je hebt onderzocht of die iets voor je kan betekenen.
Het verschil zit niet in de woorden. Het zit in wat er daarna gebeurt.
Ga je onderzoeken wat wél mogelijk is? Of is het gesprek al afgelopen voordat het begonnen is?
Dat is een interessante vraag om jezelf te stellen.
De vierde weerstand: als ik verander, moet ik iets loslaten
Dit gaat een laagje dieper.
Een gewoonte is niet alleen iets wat je doet. Ze kan ook iets voor je betekenen.
Eten kan troost bieden. Druk zijn kan ervoor zorgen dat je niet hoeft stil te staan. Alles zelf willen regelen kan een gevoel van controle geven. Een bekende routine kan veiligheid bieden, zelfs wanneer die routine je niet langer helpt.
Dat betekent niet dat achter ieder gedrag een verborgen emotioneel probleem zit. Soms is een koekje gewoon een koekje.
Maar gedrag heeft vaak meerdere functies.
Je wilt bijvoorbeeld beter voor jezelf zorgen, maar je wilt ook blijven voldoen aan de verwachtingen van anderen. Je wilt rust, maar je bent gewend om altijd beschikbaar te zijn. Je wilt verandering, maar je weet nog niet hoe je leven eruitziet als je die verandering daadwerkelijk doorvoert.
Dan gaat het niet alleen over wat je wilt bereiken.
Het gaat ook over wat je denkt te verliezen.
En zolang dat niet duidelijk is, kun je jezelf blijven tegenwerken zonder precies te begrijpen waarom.
De vijfde weerstand: ik wil het op mijn manier
Deze is misschien wel de leukste.
Je vraagt om advies. Je krijgt advies. En vervolgens leg je uit waarom je het advies niet gaat opvolgen.
We willen graag hulp, zolang die hulp aansluit bij wat we zelf al van plan waren.
We willen een oplossing, maar liever niet een oplossing die ons te veel moeite kost, onze overtuigingen uitdaagt of onze favoriete gewoonten aantast.
Dat is menselijk. We houden graag zelf de regie.
En dat is op zichzelf helemaal niet verkeerd. Je hoeft niet alles te doen wat iemand anders je vertelt.
Maar er is een verschil tussen bewust kiezen en automatisch afwijzen.
Bewust kiezen betekent: ik heb erover nagedacht en dit past niet bij mij.
Automatisch afwijzen betekent: dit voelt onprettig, dus ik doe het niet.
Het resultaat kan hetzelfde zijn. De weg ernaartoe is heel anders.
De zesde weerstand: ik heb geen zin om moeite te doen
Laten we eerlijk zijn: veranderen kost moeite.
Nieuwe gewoonten vragen aandacht. Oude gewoonten kunnen aantrekkelijk blijven. Soms gaat het goed en soms val je terug in je vertrouwde patroon.
We maken er alleen vaak een groter project van dan nodig is.
We besluiten dat we voortaan iedere dag een uur gaan sporten, alle ongezonde voeding schrappen, acht uur slapen, dagelijks mediteren en ook nog eens ons hele leven op orde brengen.
Op maandag zijn we een nieuw mens.
Op donderdag zijn we moe van dat nieuwe mens zijn.
En op vrijdag besluiten we dat het blijkbaar toch niet werkt.
Misschien was het plan niet verkeerd omdat je te weinig wilde. Misschien vroeg het gewoon te veel tegelijk.
Een kleine stap die je werkelijk zet, is bruikbaarder dan een indrukwekkend plan dat in je hoofd blijft wonen.
Begin daarom niet altijd met de vraag: Wat moet ik allemaal veranderen?
Begin eens met: Wat is de kleinste stap die ik vandaag wél wil zetten?
Niet morgen. Niet na de vakantie. Vandaag.
De zevende weerstand: ik wil niet dat iemand mij vertelt wat ik moet doen
En dan hebben we nog de menselijke behoefte aan autonomie.
Vertelt iemand je dat je iets móét doen? Dan kun je ineens bijzonder goed uitleggen waarom je dat niet gaat doen.
Zelfs als je van tevoren precies hetzelfde van plan was.
Psychologen noemen dit verschijnsel psychologische reactantie: wanneer mensen ervaren dat hun vrijheid om zelf te kiezen wordt bedreigd, kunnen ze juist sterker geneigd raken om zich tegen die beperking te verzetten.
Daarom werkt bevelen geven niet altijd zo goed.
“Je moet gezonder eten!”
O ja? Moet ik dat?
“Je moet meer bewegen!”
Nou, nu helemaal niet meer.
Soms is het niet de handeling waartegen je bezwaar hebt, maar het gevoel dat een ander de baas over je probeert te spelen.
De oplossing is niet om nooit meer advies te geven. De oplossing is om ruimte te laten voor een eigen keuze.
Je kunt iemand vertellen wat mogelijk is, uitleggen waarom iets zinvol kan zijn en helpen om de eerste stap kleiner te maken.
Maar uiteindelijk moet die persoon zelf besluiten wat hij ermee doet.
Dat geldt voor anderen.
En het geldt ook voor jezelf.
Hoeveel weerstandslagen heb jij?
We hebben nu zeven mogelijke vormen van weerstand gezien:
- De resultaatweerstand: ik wil het resultaat, niet de inspanning.
- De uitstelweerstand: ik wil het wel, maar later.
- De maar-weerstand: ja, maar…
- De verliesweerstand: ik wil veranderen, maar niet loslaten.
- De controleweerstand: ik wil het op mijn manier.
- De moeiteweerstand: ik wil wel, maar niet genoeg om te beginnen.
- De vrijheidsweerstand: ik wil niet dat iemand mij vertelt wat ik moet doen.
Het zijn geen officiële medische categorieën en ze hoeven niet allemaal bij jou te passen. Zie ze als herkenbare manieren waarop mensen met verandering kunnen omgaan.
En let eens op: bij geen enkele laag staat dat je iets niet kúnt.
Er staat vooral dat je iets niet wilt, ergens tegenop ziet of een reden hebt om het niet te doen.
Dat verschil is belangrijk.
Want wat je niet kunt, vraagt misschien om een andere mogelijkheid, extra ondersteuning of een aangepaste aanpak.
Wat je niet wilt, vraagt eerst om een andere vraag.
De oefening: wat wil ik nu eigenlijk?
We maken het praktisch.
Denk aan één ding dat je graag wilt veranderen. Niet vijf dingen. Eén ding.
Misschien wil je meer bewegen, beter slapen, gezonder eten of eindelijk aan dat project beginnen.
Stel jezelf vervolgens drie vragen.
Vraag 1 — Wat wil ik?
Maak het concreet. Niet: ik wil gezonder worden.
Wel: ik wil na het avondeten tien minuten wandelen.
Vraag 2 — Wat wil ik níét?
Wil je geen tijd verliezen? Geen ongemak ervaren? Geen afscheid nemen van een gewoonte? Geen nieuwe verplichting? Of wil je vooral niet falen?
Probeer eerlijk te antwoorden, zonder jezelf te veroordelen.
Vraag 3 — Wat wil ik nú kiezen?
Je hoeft niet je hele leven te veranderen. Je hoeft alleen te beslissen wat je met dit moment doet.
Misschien besluit je dat tien minuten wandelen haalbaar is.
Misschien ontdek je dat je eerst een praktisch probleem moet oplossen.
Misschien wil je het voorlopig niet. Ook dat is informatie. Je kunt dan onderzoeken waarom, in plaats van jezelf eindeloos verwijten te maken dat je niet gemotiveerd genoeg bent.
Het doel is niet om jezelf te dwingen.
Het doel is om bewust te kiezen in plaats van automatisch te reageren.
En nu komt het erop aan
Weerstand hoeft niet je vijand te zijn.
Soms beschermt ze je tegen iets wat niet bij je past. Soms wijst ze op een obstakel dat je eerst moet oplossen. Soms is ze niets meer dan de begrijpelijke tegenzin die hoort bij iets nieuws.
Maar soms houdt ze je ook precies op de plek waar je niet meer wilt zijn.
Dan is het handig om niet alleen te vragen: Waarom lukt het me niet?
Vraag ook eens:
Wat wil ik eigenlijk níét, en wat kost me dat?
Misschien wil je wel gezonder worden, maar wil je niet iedere dag met gezondheid bezig zijn.
Misschien wil je afvallen, maar wil je geen dieet volgen.
Misschien wil je meer energie, maar wil je niet nog een ingewikkeld schema in je leven.
Dat zijn geen onbelangrijke bezwaren. Ze kunnen je juist helpen om een aanpak te vinden die beter bij je past.
Je hoeft niet eerst een ander mens te worden om iets te veranderen.
Je moet wel bereid zijn om te onderzoeken wat je tegenhoudt en welke stap je wél wilt zetten.
Want uiteindelijk is dit misschien de belangrijkste vraag:
Wil ik niet? Of wil ik het anders?
Dat zijn twee heel verschillende vertrekpunten.
En als je dat verschil eenmaal ziet, kun je misschien eindelijk ergens beginnen.
Niet omdat het moet.
Maar omdat je ervoor kiest.
Beter Worden — van A naar B, met minder gedoe en meer inzicht.