Over Damp, de Drievoudige Verwarmer en waarom je buik soms meer weet dan je denkt
Laten we beginnen met een nogal boude uitspraak:
Noodles zijn geen eten.
Nou ja… technisch gezien natuurlijk wel. 😂
Je kunt ze eten. Je kunt ze zelfs lekker vinden. En je maag weet er doorgaans prima raad mee.
Maar als we met eten bedoelen:
iets waar je lichaam daadwerkelijk iets aan heeft,
dan wordt het ineens een ander verhaal.
Want een bak instant noodles kan je maag behoorlijk overtuigend vertellen:
“Zo. Ik heb gegeten.”
Terwijl je lichaam ondertussen denkt:
“Leuk hoor… maar waar zijn mijn bouwstoffen?”
En precies daar wordt het interessant.
Want vanuit de Traditionele Chinese Geneeskunde (TCM) kun je nog een andere vraag stellen:
Wat doet deze maaltijd met het vermogen van je lichaam om voedsel en vloeistoffen te transformeren?
En dan komen we uit bij Damp.
En bij de Drievoudige Verwarmer.
En daarmee komen we eigenlijk midden in het verhaal terecht van hoe je lichaam omgaat met eten, energie, vocht, opslag en… ja hoor… gewicht.
Eerst even: wat is Damp?
Als je binnen de TCM over Damp (Shi) praat, hebben we het niet over letterlijk water dat ergens in je lichaam staat.
Het is een functioneel begrip.
Denk aan een systeem waarin vloeistoffen en voedingsstoffen niet meer optimaal worden verwerkt, getransformeerd en getransporteerd.
Een beetje zoals een afvoer die niet helemaal lekker doorloopt.
Er komt nog steeds water binnen.
Er wordt nog steeds water afgevoerd.
Maar ergens onderweg gaat het allemaal wat trager.
En wat gebeurt er als een systeem steeds minder goed doorstroomt?
Juist.
Het wordt zwaar.
Binnen de TCM wordt Damp daarom vaak gekoppeld aan dingen als:
- een zwaar of loom gevoel
- een opgeblazen buik
- slijmvorming
- gewichtstoename
- een “wattig” of mistig hoofd
- een zwaar lichaam
- plakkerige ontlasting
- een gevoel alsof je letterlijk niet lekker door je dag heen komt
Niet omdat Damp een tastbare substantie is die je ergens met een lepeltje uit kunt scheppen.
Maar omdat het een manier is om een bepaald patroon van functioneren te beschrijven.
En daar komt de Milt om de hoek kijken.
De Milt is geen Milt
Hier moeten we even opletten.
Wanneer TCM over de Milt spreekt, bedoelt het niet uitsluitend het anatomische orgaan dat je bij een echo of operatie kunt aanwijzen.
De TCM-Milt staat voor een functioneel systeem dat onder andere te maken heeft met:
transformeren en transporteren.
Voedsel komt binnen.
Het lichaam moet daar iets mee.
Het moet het uit elkaar halen, verwerken, omzetten, verdelen en beschikbaar maken.
En precies daar zit een prachtig stukje TCM-denken.
Want je kunt voedsel wel naar binnen schuiven…
maar dat betekent nog niet automatisch dat je lichaam er optimaal gebruik van maakt.
En dan hebben we de Drievoudige Verwarmer
De Drievoudige Verwarmer, of San Jiao, is misschien wel een van de interessantste concepten uit de TCM.
Je kunt hem grofweg bekijken als een functioneel systeem dat verschillende delen van het lichaam met elkaar laat samenwerken rond onder andere:
- warmte
- Qi
- vloeistoffen
- transport
- transformatie
- uitscheiding
We kunnen het voor het gemak opdelen in drie gebieden.
De Bovenste Verwarmer
Deze wordt traditioneel beschreven als het gebied van hart en longen.
De Bovenste Verwarmer verspreidt en beweegt.
Een bekende beeldspraak binnen TCM is dat van een nevel.
Niet: “er zit een mistmachine in je borstkas.” 😂
Maar: fijne verspreiding van Qi en lichaamsvloeistoffen.
De Middelste Verwarmer
Hier gebeurt het grote werk.
Maag en Milt.
Eten komt binnen.
De Maag ontvangt.
De Milt transformeert en transporteert.
Hier vindt volgens de TCM-logica een belangrijk deel van de omzetting plaats van voedsel naar datgene wat het lichaam kan gebruiken.
Dit is dus eigenlijk jouw keuken én distributiecentrum.
En als de keuken een puinhoop is…
wordt het distributiecentrum daar meestal niet vrolijker van.
De Onderste Verwarmer
Daar komt uiteindelijk het scheiden van het bruikbare en het onbruikbare verder in beeld.
Wat moet worden benut?
Wat moet worden uitgescheiden?
Hoe worden vloeistoffen verder verwerkt?
De Onderste Verwarmer heeft binnen de TCM daarom een belangrijke relatie met uitscheiding en de waterhuishouding.
En ineens zie je waarom de drie niet los van elkaar bekeken worden.
Boven, midden en onder werken samen.
En nu komen de noodles binnenlopen… 🍜
Stel:
Je hebt honger.
Je pakt een pak instant noodles.
Water erbij.
Zakje kruiden erbij.
Even wachten.
Klaar.
Je hebt een enorme kom.
Lekker warm.
Je zit vol.
Misschien zelfs héél vol.
Maar wat heb je eigenlijk gegeten?
Voor een groot deel:
geraffineerd zetmeel, vet en zout.
En daar zit het interessante verschil tussen:
“mijn maag zit vol”
en
“mijn lichaam is goed gevoed.”
Dat zijn namelijk twee totaal verschillende dingen.
1. Geraffineerde tarwe
Veel instant noodles worden gemaakt van geraffineerde tarwebloem.
Dat levert voornamelijk koolhydraten.
De vezels en een deel van de oorspronkelijke voedingsstoffen zijn grotendeels verdwenen.
Vanuit moderne voedingsleer betekent dat onder andere dat je relatief snel beschikbare glucose krijgt.
Vanuit de TCM-bril kijk je naar iets anders:
Hoe gemakkelijk kan de Middelste Verwarmer dit transformeren?
Een voeding die weinig vezels, weinig eiwit en weinig micronutriënten bevat, levert relatief weinig materiaal waarmee het lichaam werkelijk iets kan opbouwen.
Je krijgt dus:
veel energie-inhoud, weinig voedingsdichtheid.
En dat is een belangrijk onderscheid.
2. Dan komt het vet erbij
Veel instant noodles zijn niet simpelweg gedroogde deegwaren.
Ze zijn vaak voorgebakken in olie.
En nu krijg je de combinatie:
geraffineerd zetmeel + geconcentreerd vet.
Binnen TCM wordt zo’n combinatie gemakkelijk gezien als belastend voor de Milt.
Waarom?
Omdat de Milt juist verantwoordelijk wordt gehouden voor het transformeren en transporteren.
Als dat proces niet goed loopt, kan volgens de TCM-logica Damp ontstaan.
Niet:
noodle → Damp.
Zo simpel is het niet.
Maar eerder:
belasting + onvoldoende transformatie → stagnatie → Damp.
Dat verschil is belangrijk.
3. En dan het kruidenzakje…
Ah ja.
Het kleine zakje waarvan je denkt:
“Dat is gewoon smaak.”
Maar vaak zit daar behoorlijk wat zout in.
Moderne voedingsleer kijkt hierbij vooral naar de hoeveelheid natrium en de effecten daarvan op onder andere vochtbalans en bloeddruk.
TCM kijkt vanuit een ander raamwerk naar de relatie tussen zout, vloeistoffen en de nierfunctie.
Ook hier geldt:
het zijn verschillende verklaringsmodellen.
We hoeven ze niet kunstmatig hetzelfde te maken.
Maar het is wél interessant dat beide systemen aandacht hebben voor de manier waarop voeding en vochtbalans met elkaar samenhangen.
4. En dan het grootste probleem: noodles eten zichzelf niet
Dit klinkt flauw.
Maar denk er eens over na.
Een maaltijd van alleen noodles bevat meestal:
weinig eiwit, weinig vezels, weinig groenten en weinig variatie.
Je hebt dus een maaltijd die vooral één ding levert:
energie.
Maar je lichaam is geen open haard waar je alleen maar hout in hoeft te gooien.
Het lichaam heeft aminozuren nodig.
Vetzuren.
Vitaminen.
Mineralen.
Vezels.
Water.
En nog een heleboel andere stoffen.
Je lichaam moet kunnen bouwen, repareren, reguleren en communiceren.
Een volle maag is dus niet automatisch een goed gevoed lichaam.
De moderne vertaling van Damp
En nu wordt het leuk.
Want je kunt de TCM-taal en moderne fysiologie naast elkaar leggen zonder te doen alsof ze hetzelfde zijn.
| Moderne kijk | TCM-kijk |
|---|---|
| Veel snel beschikbare koolhydraten | Belasting van de Middelste Verwarmer |
| Weinig vezels | Minder ondersteuning van transformatie |
| Veel geraffineerd voedsel | Moeilijker passend in een voedzaam patroon |
| Veel zout | Relatie met vochtbalans |
| Veel energie, weinig voedingsstoffen | Vulling zonder optimale voeding |
| Zwaar, opgeblazen gevoel | Damp |
| Slechte doorstroming/verwerking | Stagnatie |
Dat betekent niet:
“De wetenschap heeft bewezen dat Damp bestaat.”
Nee.
Damp is een TCM-concept.
Moderne fysiologie beschrijft dezelfde mens met andere begrippen en andere meetmethoden.
Maar soms zijn die verschillende brillen verrassend interessant naast elkaar.
En wat gebeurt er als de Middelste Verwarmer steeds wordt belast?
Daar zit voor ons een veel belangrijker verhaal.
Want één keer noodles eten?
Relax.
Je lichaam gaat niet failliet.
Het probleem ontstaat wanneer je voedingspatroon structureel bestaat uit producten die vooral:
vullen, prikkelen en energie leveren…
maar relatief weinig:
voeden, bouwen en reguleren.
Dan wordt het interessant voor mensen die zeggen:
“Ik eet toch niet zoveel… waarom blijf ik aankomen?”
Want gewicht gaat niet alleen over hoeveel je eet.
Het gaat ook over:
- wat je eet
- hoe vaak
- hoeveel energie het levert
- hoe verzadigend het is
- hoeveel spiermassa je hebt
- hoeveel je beweegt
- hoe je lichaam met glucose omgaat
- hoe je slaap en stress je regulatie beïnvloeden
- en hoe je totale systeem functioneert
TCM zou daar vervolgens nog aan toevoegen:
Hoe goed kan jouw Middelste Verwarmer transformeren?
Damp is dus niet de schuld van die ene noodle
En dit vinden wij misschien wel het belangrijkste.
We willen niet eindigen met:
“NOODLES ZIJN SLECHT!”
Want dat is precies het soort zwart-witdenken waar je weinig aan hebt.
Een lichaam is geen lijstje met verboden producten.
Het is een systeem.
Dus:
Een noodle veroorzaakt niet automatisch Damp.
Maar een voedingspatroon dat structureel zwaar, geraffineerd, vet, zout en voedingsstofarm is, kan binnen de TCM-logica bijdragen aan een toestand waarin de transformatie minder goed verloopt.
En dan krijg je het interessante woord:
belasting.
Niet schuld.
Niet zonde.
Niet verboden.
Belasting.
Kunnen noodles dan wél?
Natuurlijk.
Want ook hier geldt:
context, context, context.
Je kunt een noodlemaaltijd compleet anders samenstellen.
Denk bijvoorbeeld aan:
- boekweitnoedels
- volkoren noedels
- veel verschillende groenten
- ei
- tofu
- rundvlees
- verse gember
- knoflook
- bosui
- een lichte bouillon
- minder sterk bewerkte smaakmakers
Dan heb je nog steeds noodles.
Maar je hebt niet meer:
“een bak zetmeel met een smaakzakje.”
Je hebt een maaltijd.
En dát is het verschil.
Beter Worden kijkt dus anders naar eten
Wij zijn niet zo geïnteresseerd in:
“Mag ik dit?”
Wij zijn veel geïnteresseerder in:
“Wat gebeurt er als ik dit eet?”
Word ik er verzadigd van?
Krijgt mijn lichaam bouwstoffen?
Wat gebeurt er met mijn bloedsuiker?
Hoe voel ik me twee uur later?
Hoe is mijn spijsvertering?
Hoe is mijn energie?
Hoe slaap ik?
Wat gebeurt er als ik dit een week lang eet?
En wat gebeurt er als ik het anders doe?
Kijk.
Dát is leren denken over je lichaam.
En misschien is dát wel de echte les van de noodle
De noodle is niet de vijand.
De noodle is gewoon een prachtig voorbeeld.
Want hij laat iets zien wat we bij Beter Worden voortdurend tegenkomen:
Je kunt iets eten en tóch niet optimaal gevoed zijn.
Je kunt vol zitten en voedingsstoffen tekortkomen.
Je kunt calorieën binnenkrijgen en toch honger houden.
Je kunt veel drinken en toch problemen hebben met vochtregulatie.
En je kunt weten wat gezond is…
zonder dat je lichaam automatisch doet wat jij weet.
Daarom kijken we niet alleen naar het voedingsmiddel.
We kijken naar het systeem.
De Beter Worden-versie in één zin?
Misschien deze:
Een volle maag is nog geen goed gevoed lichaam.
En vanuit TCM:
Wanneer de Middelste Verwarmer niet goed transformeert, wordt voeding geen brandstof voor het systeem maar steeds meer een belasting voor het systeem.
En daar komt de Drievoudige Verwarmer weer terug.
Want het lichaam is geen verzameling losse onderdelen.
Boven, midden en onder moeten samenwerken.
Voeding komt binnen.
Het wordt getransformeerd.
Het bruikbare wordt verdeeld.
Vloeistoffen worden verwerkt.
Afval wordt uitgescheiden.
En wanneer dat allemaal lekker doorloopt?
Dan heb je geen perfect lichaam.
Je hebt iets veel mooiers:
een lichaam dat zijn werk kan doen.
En dát is waar Beter Worden uiteindelijk over gaat.
Niet over nooit meer noodles eten.
Maar over leren begrijpen:
wat geef ik mijn lichaam eigenlijk… en wat maakt mijn lichaam daarvan?
Want dát is pas interessant.
🍜 Noodles?
Eten, ja.
Voeding?
Dat hangt er maar helemaal vanaf wat er in die kom zit.
En misschien nog belangrijker:
hoe goed jouw Middelste Verwarmer ermee overweg kan.
Dus zit je hoofd vol, mistig of traag..
