Eerst gezond worden, dan afvallen.
Je hebt het vast vaker gehoord: je moet afvallen om gezonder te worden. Maar wat als we het eens omdraaien?
Wat als je eerst moet werken aan je gezondheid om je lichaam beter in staat te stellen gewicht te verliezen?
We zijn gewend om bij overgewicht naar de weegschaal te kijken. Het getal moet omlaag. Dus gaan we minder eten, meer bewegen en proberen we onszelf aan de gemaakte afspraken te houden. Soms werkt dat prima. Maar soms ook niet. Je valt een beetje af, komt weer aan of merkt dat je voortdurend met eten, gewicht en wilskracht bezig bent.
Hoe kan dat?
Omdat gewicht niet op zichzelf staat. Het is het resultaat van een levend lichaam waarin voortdurend allerlei processen plaatsvinden. Je lichaam verwerkt voedingsstoffen, maakt energie, regelt de lichaamstemperatuur, bouwt weefsels op, herstelt schade en probeert de beschikbare energie af te stemmen op wat er nodig is.
Daarbij werken je hersenen, hormonen, lever, darmen, spieren en zenuwstelsel samen. Ook slaap, stress, emoties, beweging en je dagelijkse ritme spelen een rol.
Afvallen is dus niet alleen een kwestie van minder eten. Het is ook belangrijk om te begrijpen hoe jouw lichaam met energie omgaat.
Je lichaam is geen rekenmachine
Een calorie is een maat voor energie. Dat blijft zo, ook wanneer je stofwisseling niet optimaal functioneert. Maar een calorie vertelt niet het hele verhaal over wat er in je lichaam gebeurt.
Voedingsmiddelen verschillen in samenstelling, verteerbaarheid, verzadiging en de manier waarop je lichaam ze verwerkt. Eiwitten, vetten en koolhydraten hebben verschillende functies. Je lichaam gebruikt voedingsstoffen niet alleen als brandstof, maar ook als bouwmateriaal en grondstof voor allerlei processen.
Bovendien maakt het verschil of je goed slaapt, voldoende spieractiviteit hebt, veel stress ervaart of moeite hebt om een verzadigd gevoel te herkennen.
De energiebalans blijft belangrijk voor veranderingen in lichaamsgewicht. Alleen vertelt die balans niet vanzelf waarom je eetlust verandert, waarom je energie tekortkomt of waarom het moeilijk is om een leefstijl vol te houden.
Daarom kijken we verder dan het sommetje op papier.
Waarom lukt afvallen niet altijd?
Misschien eet je naar jouw idee gezond, maar verandert je gewicht nauwelijks. Misschien heb je al verschillende diëten geprobeerd. Of misschien lukt afvallen tijdelijk, maar houd je het resultaat niet vast.
Dat betekent niet automatisch dat je te weinig discipline hebt.
Er kunnen verschillende factoren meespelen. Denk aan:
- Je stofwisseling. Je lichaam past het energieverbruik aan wanneer je minder eet of gewicht verliest. Daardoor kan afvallen in de loop van de tijd moeilijker worden.
- Je hormonen. Signalen die betrokken zijn bij honger, verzadiging en energiehuishouding beïnvloeden hoe je je voelt en hoeveel je wilt eten.
- Je lever en stofwisseling. De lever speelt een belangrijke rol bij de verwerking en opslag van voedingsstoffen, de regulatie van glucose en het vetmetabolisme.
- Je darmen. Spijsvertering, darmfunctie en de wisselwerking tussen darmen en hersenen kunnen invloed hebben op je welzijn, eetgedrag en voedingsinname.
- Je spieren. Spieren gebruiken energie, reageren op beweging en helpen de glucosehuishouding te reguleren. Ze zijn dus meer dan alleen de motor waarmee je beweegt.
- Je slaap en dagritme. Te weinig slaap en onregelmatige slaaptijden kunnen je eetlust, energieniveau en dagelijkse keuzes beïnvloeden.
- Je brein en emoties. Eten kan behalve met honger ook te maken hebben met gewoonte, beloning, spanning, verveling of troost.
Deze factoren werken niet los van elkaar. Het gaat om het samenspel en om de vraag welke factoren bij jou daadwerkelijk van belang zijn.
Je gewicht begint niet bij de weegschaal
Stel dat je iedere dag moe bent. Je slaapt slecht, hebt weinig energie om te bewegen en grijpt aan het einde van de dag naar eten omdat je behoefte hebt aan ontspanning.
Je kunt jezelf vertellen dat je minder moet eten en meer moet bewegen. Maar als je niet onderzoekt waarom je zo moe bent en waarom je dag er op deze manier uitziet, pak je mogelijk alleen het gevolg aan.
Hetzelfde geldt wanneer je voortdurend honger hebt, weinig verzadiging ervaart of moeite hebt om je gewoonten te veranderen.
De vraag is dan niet alleen: Wat moet ik minder doen?
De vraag is ook: Wat moet ik begrijpen, verbeteren of anders organiseren om gezonder te kunnen leven?
Dat is het verschil tussen uitsluitend bezig zijn met afvallen en werken aan je gezondheid.
De zeven metabole schakelaars
Je lichaam is voortdurend bezig energie te verdelen, op te slaan en te gebruiken. We noemen het geheel van die processen je stofwisseling of metabolisme.
Je hoeft geen biochemicus te worden om beter te begrijpen hoe je lichaam werkt. Wel helpt het om te weten aan welke dagelijkse omstandigheden je invloed kunt uitoefenen.
Bij Beter Worden gebruiken we daarvoor het idee van de 7 Metabole Schakelaars. Ze helpen om gezondheid en gewicht vanuit verschillende invalshoeken te bekijken:
- Voeding: wat eet en drink je, en hoe ondersteunt dat je lichaam?
- Beweging en spieren: hoe vaak gebruik je je lichaam en stimuleer je je spierfunctie?
- Slaap en ritme: krijgt je lichaam voldoende rust en regelmaat?
- Stress en herstel: hoeveel spanning ervaar je en is er ruimte om daarvan te herstellen?
- Energie en stofwisseling: hoe functioneren je dagelijkse energiehuishouding en je vermogen om energie te gebruiken en op te slaan?
- Lever en darmen: hoe verlopen de verwerking van voedingsstoffen, de spijsvertering en de bijbehorende stofwisselingsprocessen?
- Brein en gedrag: welke gedachten, emoties, gewoonten en omstandigheden sturen je keuzes?
Het zijn geen zeven afzonderlijke knoppen waarmee je je gewicht rechtstreeks kunt instellen. Het zijn zeven ingangen om te onderzoeken waar je winst kunt behalen.
Je hoeft niet alles tegelijk te veranderen. Vaak is het verstandiger om te beginnen met één haalbare stap, te kijken wat die oplevert en van daaruit verder te gaan.
Eerst gezond worden, dan afvallen
Bij Beter Worden geloven we niet dat iedereen hetzelfde dieet, hetzelfde bewegingsschema of dezelfde oplossing nodig heeft.
De ene persoon heeft vooral baat bij regelmaat in maaltijden en slaap. De ander moet opnieuw leren bewegen, anders omgaan met stress of beter begrijpen waarom eten zo’n grote rol in het dagelijks leven speelt. Soms zijn er aanwijzingen voor een medisch probleem dat nader onderzoek verdient.
Daarom begint een goede route met begrijpen wat er speelt.
We kijken niet alleen naar wat je weegt, maar ook naar hoe je je voelt, hoe je lichaam functioneert, welke gewoonten je hebt en welke omstandigheden verandering moeilijk maken.
Daarbij geldt: gezond eten, voldoende bewegen en een passend energieaanbod blijven belangrijk. Werken aan je gezondheid vervangt die basis niet. Het helpt je om die basis op een manier vorm te geven die bij jou past en die je kunt volhouden.
Het doel is niet om je lichaam te dwingen. Het doel is om de omstandigheden te verbeteren waarin je lichaam moet functioneren.
Geen dieetgoeroe. Geen verboden voedingsmiddelen. Wel begrijpen wat werkt.
Een dieet kan tijdelijk structuur bieden. Maar als je daarna terugkeert naar precies dezelfde omstandigheden en gewoonten, is de kans groot dat ook oude patronen terugkeren.
Daarom richten we ons niet alleen op wat je moet eten of laten. We kijken ook naar waarom je iets doet, wat je in de weg staat en hoe je verandering praktisch mogelijk maakt.
Niet alles hoeft in één keer anders. Je hoeft niet perfect te eten, iedere dag te sporten of voortdurend met je gezondheid bezig te zijn.
Je moet vooral weten waar je begint.
Een kleine verandering die je daadwerkelijk volhoudt, kan waardevoller zijn dan een ingewikkeld plan dat na een week alweer in de kast ligt.
Jouw route van A naar B
Beter Worden begint bij de persoon die je nu bent, met jouw lichaam, jouw geschiedenis en jouw dagelijkse leven.
Van daaruit werken we stap voor stap aan een betere basis:
A — Begrijpen. Wat speelt er, wat wil je veranderen en welke factoren kunnen daarbij een rol spelen?
B — Verbeteren. Welke praktische veranderingen passen bij jou en helpen je gezondheid te ondersteunen?
.. van Willen naar Kunnen. Hoe maak je van die veranderingen gewoonten die in je leven passen, zonder dat je voortdurend opnieuw hoeft te beginnen?
Gewicht verliezen kan daarvan een onderdeel zijn. Maar het is niet de enige maatstaf voor vooruitgang. Ook je energieniveau, conditie, slaap, kracht, middelomtrek en relevante gezondheidswaarden kunnen inzicht geven in hoe het met je gaat.
En soms is de eerste stap niet minder eten of meer bewegen, maar eerst begrijpen waarom het op dit moment zo moeilijk is.
Begin niet bij het getal. Begin bij jezelf.
Je hoeft niet eerst een bepaald gewicht te bereiken om aan je gezondheid te werken.
Eerst gezond worden, dan afvallen.
Niet omdat gewicht er niet toe doet, maar omdat jij meer bent dan je gewicht.
Beter Worden doe je stap voor stap, van A naar B. En dan word(t) willen kunnen